Luật Phát triển đô thị: Tạo thêm không gian, huy động nguồn lực cho những dự án lớn

Trong đó, vai trò của HĐND thành phố được nâng lên rõ nét, không chỉ trong quyết định phân bổ nguồn lực mà còn trong việc kiến tạo các cơ chế, chính sách phát triển mới, đặc biệt là thông qua việc được trao thêm thẩm quyền quyết định các vấn đề về đầu tư.

HĐND thành phố được trao thêm nhiều công cụ kiến tạo phát triển

Một góc đô thị phường Trấn Biên - đô thị trung tâm của thành phố Đồng Nai. Ảnh tư liệu

Theo tinh thần của Luật Phát triển đô thị, HĐND không còn chỉ thực hiện chức năng quyết định, giám sát theo khuôn khổ quản lý hành chính truyền thống, mà có điều kiện chủ động hơn trong việc cụ thể hóa các cơ chế, chính sách phù hợp với đặc thù và yêu cầu phát triển của từng đô thị. Điều này tạo thêm dư địa để HĐND thành phố ban hành các nghị quyết, chính sách phù hợp với yêu cầu phát triển về quy hoạch, đầu tư, đất đai, hạ tầng, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và thu hút nguồn lực xã hội.

Cụ thể, HĐND thành phố có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư dự án đầu tư công, dự án PPP (hình thức hợp tác giữa nhà nước và khu vực tư nhân) là dự án quan trọng quốc gia sử dụng vốn ngân sách thành phố, nguồn vốn hợp pháp khác của thành phố, trừ dự án nhà máy điện hạt nhân.

Quyết định chủ trương đầu tư dự án đầu tư công, dự án PPP trên địa bàn thành phố có sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương, sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi của nước ngoài thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ trong trường hợp được Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ giao; quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư các dự án đầu tư công, dự án PPP đã được Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư và giao UBND thành phố làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án trong trường hợp không làm tăng nguồn vốn đầu tư từ ngân sách trung ương, nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi của nước ngoài.

Đối với UBND thành phố sẽ quy định việc đánh giá sự phù hợp của dự án với quy hoạch trên cơ sở nguyên tắc của pháp luật về quy hoạch trong chấp thuận hoặc phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định chủ trương đầu tư, quyết định giao chủ đầu tư, quyết định đầu tư dự án, lựa chọn nhà đầu tư và cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

Chủ tịch UBND thành phố có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư các dự án thuộc thẩm quyền của UBND thành phố theo quy định của pháp luật về đầu tư công, đầu tư theo phương thức đối tác công tư.

Chủ tịch UBND thành phố chấp thuận chủ trương đầu tư dự án đầu tư thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ theo quy định của pháp luật về đầu tư, trừ dự án đầu tư có kinh doanh đặt cược, casino, dự án đầu tư nhà máy điện hạt nhân, dự án đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực kinh doanh dịch vụ viễn thông có hạ tầng mạng, xuất bản, báo chí, dự án thuộc lĩnh vực quốc phòng - an ninh có mức độ tuyệt mật trên địa bàn thành phố.

Đối với dự án lớn, quan trọng cần áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt khác với quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trên cơ sở được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và sau khi tham vấn các cơ quan có thẩm quyền ở trung ương, HĐND thành phố quyết định cơ chế, chính sách đặc biệt khác với quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

So với trước đây, trong Luật Phát triển đô thị quy định HĐND thành phố được quyết định tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục, hình thức lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu, loại hợp đồng và cơ chế thanh toán đối với dự án PPP. Trường hợp, thẩm quyền, trình tự, thủ tục thực hiện dự án, công trình khẩn cấp, cấp bách trên địa bàn thành phố.

Ngoài ra, quy định được chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt đối với dự án, công trình khẩn cấp, cấp bách hoặc dự án, công trình, hạng mục công trình cần triển khai ngay nhằm bảo đảm tiến độ thực hiện dự án. Cơ chế, chính sách về đầu tư, quản lý cơ sở hạ tầng và biện pháp hỗ trợ khác cho phát triển dịch vụ pháp lý, giải quyết tranh chấp quốc tế trên địa bàn thành phố.

Tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án chậm triển khai

Luật Phát triển đô thị sẽ tạo thêm cơ chế để xử lý những dự án đã kéo dài nhiều năm nhưng chưa thể triển khai hoặc triển khai cầm chừng do vướng mắc về thủ tục, quy hoạch, đất đai, đầu tư và trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý. Thực tế cho thấy, nhiều dự án có quy mô lớn, đã huy động nguồn lực đáng kể nhưng bị “đóng băng” vì những điểm nghẽn pháp lý kéo dài, làm lãng phí đất đai, vốn đầu tư và cơ hội phát triển.

Đối với dự án do cơ quan có thẩm quyền của thành phố quyết định hoặc chấp thuận theo quy định của pháp luật về đầu tư công, đầu tư, đầu tư theo phương thức đối tác công tư, nhà ở, đấu thầu chậm triển khai trước ngày Luật Phát triển đô thị có hiệu lực thi hành, HĐND thành phố quy định hoặc quyết định chính sách, biện pháp đặc biệt, khác với quy định của pháp luật để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc nhưng phải tuân thủ các nguyên tắc, yêu cầu của Luật Phát triển đô thị.

Cụ thể, phải có kết luận thanh tra, kiểm tra hoặc bản án đã có hiệu lực pháp luật, trong đó nguyên nhân dẫn đến vi phạm, sai phạm là do lỗi của cơ quan quản lý nhà nước hoặc do lỗi của cơ quan quản lý nhà nước và nhà đầu tư, chủ đầu tư; cho phép xử lý tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đồng thời với quá trình xử lý trách nhiệm theo các kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án, bảo đảm không làm phát sinh sai phạm mới và có phương án khắc phục thiệt hại.

Đối với dự án đang trong quá trình tiến hành tố tụng hình sự, hành chính, dân sự thì việc áp dụng quy định tại khoản này chỉ được thực hiện sau khi có bản án đã có hiệu lực pháp luật hoặc quyết định đình chỉ vụ án; trường hợp bản án đã có hiệu lực pháp luật có nội dung quyết định xử lý khác với quy định của HĐND thành phố ban hành theo quy định tại khoản này thì thực hiện theo bản án đã có hiệu lực pháp luật.

Xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân vi phạm theo quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, bảo đảm khắc phục hậu quả các vi phạm về kinh tế, thu hồi lợi ích vật chất do hành vi vi phạm; không hợp pháp hóa sai phạm, không để phát sinh sai phạm mới; kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân có hành vi lợi dụng việc thực hiện quy định tại khoản này để tham nhũng, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm.

Bảo đảm phù hợp với thực tiễn khách quan, hoàn cảnh lịch sử cụ thể; bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể có liên quan, lợi ích chính đáng của bên thứ ba ngay trong lợi ích tổng thể của quốc gia theo quy định của pháp luật; bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội, hạn chế tối đa tranh chấp, khiếu kiện, nhất là tranh chấp có yếu tố nước ngoài.

Phải phân loại dự án theo tiêu chí về nguyên nhân chậm triển khai; việc quyết định các biện pháp giải quyết phải phù hợp với tình trạng pháp lý, nghĩa vụ tài chính, mức độ vi phạm và khả năng tiếp tục thực hiện của từng dự án.

Công khai đầy đủ các thông tin về dự án, khó khăn, vướng mắc và tất cả trình tự, thủ tục, quyết định xử lý dự án; trước ngày 31-12 hằng năm báo cáo Chính phủ tình hình xử lý dự án nếu áp dụng chính sách, biện pháp khác với quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ hoặc báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội nếu khác với quy định của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội;

Việc xử lý dự án chậm triển khai quy định phải hoàn thành chậm nhất là ngày 31-12-2031. Việc xử lý dự án chậm triển khai quy định tại khoản này không làm thay đổi hoặc làm chấm dứt trách nhiệm dân sự hoặc trách nhiệm pháp lý khác theo kết luận thanh tra, kiểm tra hoặc theo bản án đã có hiệu lực pháp luật (nếu có).

Đối với nhà đầu tư được gia hạn thời hạn hoạt động của dự án trước khi hết thời hạn hoạt động của dự án, trừ trường hợp Luật Đầu tư không cho phép gia hạn.