Hội thảo quốc tế “Không gian phát triển Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Định hướng chiến lược và lựa chọn chính sách”

Tham dự Hội thảo quốc tế có PGS. TS Vũ Hải Quân, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; PGS.TS Nguyễn Kim Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ; đại diện các ban, bộ, ngành, địa phương; các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế; cùng đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài nước.

Quang cảnh Hội thảo quốc tế

Phát biểu khai mạc Hội thảo quốc tế, PGS.TS Nguyễn Kim Sơn, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy về không gian phát triển trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Theo đó, không gian phát triển cần được tiếp cận theo hướng mở, tích hợp và đa chiều, không chỉ bao gồm không gian lãnh thổ mà còn bao gồm các không gian số, dữ liệu, biển, ngầm, đổi mới sáng tạo, văn hoá khoa học – công nghệ, hợp tác quốc tế v.v. Đồng chí đề nghị Hội thảo tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn, đề xuất các giải pháp và kiến nghị chính sách có giá trị, góp phần triển khai thực hiện hiệu quả chủ trương, quyết sách của Đảng trong thực tiễn.

PGS.TS Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong việc hình thành các không gian phát triển mới, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của nền kinh tế. Việc phát triển các không gian số, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và các công nghệ chiến lược được xác định là một trong những nền tảng quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam trong giai đoạn tới.

PGS.TS Vũ Hải Quân cho rằng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn chỉ là công cụ hỗ trợ phát triển mà đã trở thành động lực cốt lõi kiến tạo các không gian phát triển mới. Theo tinh thần Hội nghị Trung ương 3, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò then chốt trong giải quyết hai bài toán lớn của đất nước: làm mới các không gian phát triển truyền thống, đồng thời khai phá những không gian phát triển mới, tạo động lực tăng trưởng và lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Phát biểu tại Hội thảo, Ngài Ito Naoki, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam đánh giá cao những nỗ lực đổi mới của Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước trong việc theo đuổi mô hình tăng trưởng mới nhằm hiện thực hóa các mục tiêu phát triển dài hạn. Theo Đại sứ, để duy trì đà tăng trưởng, Việt Nam cần tiếp tục mở rộng các "không gian phát triển", bao gồm không gian số, trí tuệ nhân tạo, không gian ngầm, không gian trên không, không gian biển và không gian liên kết vùng.

Đại sứ đặc biệt nhấn mạnh vai trò của phát triển không gian ngầm, cho rằng đây là một trong những động lực quan trọng cho phát triển đô thị bền vững. Từ kinh nghiệm của Nhật Bản, việc phát triển không gian ngầm xuất phát từ nhu cầu tối ưu quỹ đất, được hỗ trợ bởi khung pháp lý phù hợp và những tiến bộ về công nghệ xây dựng, qua đó góp phần phát triển hạ tầng giao thông, thương mại và tăng cường khả năng phòng, chống thiên tai.

Phát biểu tại Hội thảo, Ngài Marco Della Seta, Đại sứ Cộng hòa Italia tại Việt Nam mong muốn tiếp tục mở rộng hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực nghiên cứu, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đại sứ trân trọng thành tựu trong quan hệ hợp tác giáo dục và nghiên cứu khoa học giữa hai nước trong thời gian qua. Qua đó đánh giá cao vai trò của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong việc tham mưu chiến lược phát triển và chính sách xã hội, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa của các diễn đàn học thuật trong việc kết nối tri thức, đề xuất giải pháp, định hình cho các vấn đề phát triển.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo quốc tế, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho hay, sau 40 năm Đổi mới, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng đã bộc lộ giới hạn. Việt Nam cần chuyển từ “bản đồ hành chính” sang “bản đồ phát triển”; từ quản lý các địa bàn riêng lẻ sang quản trị mạng lưới, hành lang và hệ sinh thái liên kết; từ khai thác không gian hiện hữu sang chủ động tái cấu trúc không gian, kiến tạo không gian phát triển mới dựa trên thể chế, khoa học - công nghệ, dữ liệu và năng lực quản trị.

GS.TS. Lê Văn Lợi cho rằng, không gian phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới không nên hiểu theo nghĩa hẹp, tĩnh tại và thuần túy gắn với địa giới địa lý hoặc địa giới hành chính. Chúng ta nên quan niệm không gian phát triển như một hệ sinh thái động, đa tầng và tích hợp, trong đó thể chế, kết cấu hạ tầng, nguồn lực con người, khoa học - công nghệ, văn hóa, dữ liệu, thị trường và hợp tác quốc tế tạo ra động lực tăng trưởng nhằm đạt được các kết quả phát triển. Không gian của một quốc gia được xác định bởi đường biên, nhưng không gian phát triển của một dân tộc được mở rộng bởi tầm nhìn, khả năng tổ chức, năng lực sáng tạo và mức độ kết nối.

Theo tinh thần Đại hội XIV và Hội nghị Trung ương 3, cần tiếp cận đồng thời hai nhóm không gian: các không gian hiện hữu phải được tái cấu trúc, nâng cấp và kết nối hiệu quả hơn; các hình thái không gian mới phải được chủ động kiến tạo, thử nghiệm và khai thác có trách nhiệm.

Đối với các không gian hiện hữu như vùng lãnh thổ và liên vùng, đô thị - nông thôn, biển và ven biển, cửa khẩu, hành lang kinh tế, không gian văn hóa - xã hội, ngành và chuỗi giá trị, yêu cầu trọng tâm là chuyển quy mô hành chính mới thành quy mô kinh tế và năng lực phát triển mới, tránh chỉ hợp nhất địa giới mà không tổ chức lại chức năng, nguồn lực và liên kết.

Các không gian mới gồm không gian số, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian vũ trụ, không gian thử nghiệm thể chế, không gian văn hóa – tư tưởng, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế. Các không gian này có quan hệ phụ thuộc chặt chẽ, trong đó dữ liệu và công nghệ số giữ vai trò kết nối, điều phối; giá trị mới chủ yếu được tạo ra tại các điểm giao thoa giữa các lớp không gian.

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi việc mở rộng không gian phát triển phải gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, an ninh kinh tế, dữ liệu, năng lượng, nguồn nước và sinh thái. Ngược lại, khai thác hiệu quả các hình thái không gian mới sẽ góp phần củng cố tiềm lực quốc gia, nâng cao năng lực tự chủ và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Hội thảo gồm hai phiên chuyên đề và một phiên tọa đàm chính sách với sự tham gia của các học giả đến từ Việt Nam, Italia, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số quốc gia khác. Các tham luận tập trung trao đổi về cơ sở lý luận và thực tiễn của không gian phát triển; quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia; phát triển không gian số, không gian biển, không gian ngầm và các mô hình phát triển mới; đột phá thể chế, phát triển vùng và liên kết vùng; vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; cùng kinh nghiệm quốc tế và các khuyến nghị chính sách đối với Việt Nam.

Các ý kiến tại Hội thảo thống nhất cho rằng trong bối cảnh mới, không gian phát triển cần được quản trị theo cách tiếp cận tổng thể, liên ngành và liên vùng; vượt qua giới hạn của tư duy phát triển theo địa giới hành chính, hướng tới khai thác hiệu quả các nguồn lực đất đai, biển, đô thị, hạ tầng, dữ liệu và các không gian phát triển mới. Đồng thời, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được xem là những động lực trực tiếp kiến tạo các không gian phát triển mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và chia sẻ kinh nghiệm quản trị phát triển. Những bài học quốc tế về quy hoạch không gian, phát triển đô thị, kinh tế số, quản trị đổi mới sáng tạo và liên kết vùng được đánh giá là những tham khảo có giá trị đối với quá trình hoạch định chính sách ở Việt Nam.

Ban Tổ chức khẳng định các tham luận và kiến nghị của các chuyên gia tại Hội thảo sẽ được tổng hợp thành báo cáo chính sách gửi các cơ quan có thẩm quyền, góp phần cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ việc triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các quyết sách của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV tạo động lực phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.