Ngoại giao công nghệ: Mở động lực tăng trưởng mới cho các siêu đô thị

Chiều 27/10, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu năm 2026 với chủ đề “Sự hội tụ của các cực tăng trưởng mới toàn cầu” (AEF 2026), các nhà ngoại giao, chuyên gia công nghệ và đại diện các tổ chức quốc tế đã tham gia Phiên thảo luận “Ngoại giao công nghệ cho các siêu đô thị: Cách các thành phố chuyển hóa quan hệ đối tác công nghệ thành động lực tăng trưởng”.

Phiên thảo luận tập trung làm rõ cách các đô thị lớn, đặc biệt là TP.Hồ Chí Minh, có thể tận dụng hợp tác quốc tế để thu hút nguồn lực, làm chủ công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ngoại giao công nghệ mở ra không gian phát triển mới

Nếu như trước đây, ngoại giao chủ yếu gắn với các vấn đề chính trị, thương mại và an ninh, thì ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn, dữ liệu và hạ tầng số đang mở rộng đáng kể phạm vi của hoạt động ngoại giao.

Ngoại giao công nghệ được hiểu là việc vận dụng các hoạt động ngoại giao để thúc đẩy đối thoại, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực công nghệ; kết nối chính phủ, doanh nghiệp và giới nghiên cứu nhằm thu hút nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phục vụ các mục tiêu phát triển.

Đặc biệt, trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ xuyên quốc gia ngày càng nắm giữ những nguồn lực chiến lược như dữ liệu, năng lực tính toán và hạ tầng AI, các siêu đô thị không còn đơn thuần là nơi tiếp nhận dòng vốn đầu tư. Các thành phố đang trở thành những chủ thể có vai trò trực tiếp trong việc định hình các quan hệ đối tác, lựa chọn công nghệ và quyết định cách thức phân bổ lợi ích từ quá trình chuyển đổi số.

Mở đầu Phiên thảo luận, bà Ayumi Moore Aoki, Nhà sáng lập và Chủ tịch Tech Diplomacy Global Institute nhấn mạnh, công nghệ và ngoại giao đang trở thành hai yếu tố có ảnh hưởng sâu rộng đến tương lai phát triển của các đô thị. Trong thế giới hiện đại, ngoại giao không chỉ liên quan đến biên giới hay thương mại, mà còn bao gồm những cuộc đàm phán về vi mạch, dữ liệu, năng lượng và các tiêu chuẩn công nghệ.

Theo bà Ayumi Moore Aoki, đối với một siêu đô thị như TP.Hồ Chí Minh, ngoại giao công nghệ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi thành phố đang thu hút ngày càng nhiều doanh nghiệp công nghệ, nhà đầu tư và các dự án hạ tầng số quy mô lớn.

Bà cho rằng, bên cạnh những điều kiện truyền thống như quỹ đất và môi trường đầu tư, các cuộc đàm phán hợp tác công nghệ ngày nay còn phải tính đến hàng loạt vấn đề mang tính chiến lược như năng lượng, bảo vệ dữ liệu, chủ quyền số và phát triển nguồn nhân lực.

Chính những điều khoản được xác lập trong các quan hệ hợp tác này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực phát triển của thành phố trong tương lai.

Đáng chú ý, bà Ayumi Moore Aoki nhấn mạnh vai trò của niềm tin trong ngoại giao công nghệ. Một môi trường hợp tác minh bạch, ổn định, công bằng và có khả năng mang lại lợi ích lâu dài cho các bên chính là nền tảng để thu hút và duy trì các dòng vốn đầu tư công nghệ có chất lượng.

Thành phố thông minh phải lấy chất lượng sống làm thước đo

Một trong những điểm nhấn của Phiên thảo luận là tham luận “Thành phố thông minh và thành phố số – Góc nhìn từ Áo” của ông Philipp Agathonos, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Áo tại Việt Nam.

Theo Đại sứ, công nghệ số không phải là mục tiêu cuối cùng của một thành phố thông minh, mà chỉ là công cụ để quản lý hiệu quả các nguồn lực như đất đai, năng lượng, tài chính, nhân lực và thời gian, hướng đến nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Từ kinh nghiệm phát triển đô thị thông minh tại Vienna, Đại sứ Áo cho rằng các thành phố cần có chiến lược phát triển tổng thể, dựa trên dữ liệu và những nhu cầu thực tiễn, thay vì chạy theo các giải pháp công nghệ hiện đại nhưng thiếu tính kết nối.

Ông đặc biệt lưu ý nguy cơ phụ thuộc vào các tập đoàn công nghệ lớn khi chính quyền thiếu năng lực đánh giá, lựa chọn và làm chủ những hệ thống được triển khai.

Theo đó, các đô thị cần chú trọng phát triển năng lực công nghệ nội tại, ưu tiên những giải pháp có tính mở, bảo đảm an ninh mạng ngay từ khâu thiết kế, đồng thời chủ động quản trị và khai thác giá trị dữ liệu.

Đại sứ cũng nhấn mạnh vai trò của người dân trong quá trình phát triển đô thị thông minh. Việc xây dựng các cơ chế tiếp nhận phản hồi, khuyến khích người dân tham gia quy hoạch và thử nghiệm những giải pháp mới sẽ giúp chính quyền đưa ra các quyết định sát với thực tiễn.

Theo ông, một thành phố thực sự thông minh không được đo bằng số lượng công nghệ được ứng dụng, mà bằng khả năng sử dụng hiệu quả nguồn lực và cải thiện chất lượng sống của người dân.

Thu hút công nghệ phải đi đôi với phát triển nội lực

Từ thực tiễn TP.Hồ Chí Minh, PGS.TS.Nguyễn Anh Thi, chuyên gia Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư tại TP.Hồ Chí Minh (HCMC C4IR), cho rằng thách thức quan trọng hiện nay không chỉ là thu hút các dự án công nghệ cao, mà còn là phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật đủ khả năng tiếp nhận, vận hành và làm chủ công nghệ.

Theo ông, Việt Nam cần tiếp cận vấn đề này thông qua mô hình hợp tác đa phương, kết nối doanh nghiệp, trường đại học, tổ chức nghiên cứu và các đối tác công nghệ quốc tế.

Dẫn kinh nghiệm hợp tác với những doanh nghiệp công nghệ như KUKA, ABB và Bosch trong lĩnh vực tự động hóa, robot và sản xuất thông minh, ông Nguyễn Anh Thi cho rằng việc hình thành hệ sinh thái đào tạo và phát triển năng lực kỹ thuật sẽ giúp các địa phương khai thác tốt hơn dòng vốn đầu tư công nghệ.

Đáng chú ý, ông nhấn mạnh quan điểm nguồn lực bên ngoài rất quan trọng, nhưng nội lực mới là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững.

Một quốc gia có thể nhập khẩu công nghệ, song năng lực đổi mới sáng tạo phải được hình thành từ chính con người, doanh nghiệp và hệ sinh thái nghiên cứu trong nước.

Vì vậy, thu hút đầu tư công nghệ cần được nhìn nhận không chỉ qua quy mô vốn, mà còn ở mức độ đóng góp của dự án đối với việc nâng cao năng lực công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và hình thành các doanh nghiệp nội địa có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

TP.Hồ Chí Minh hướng tới vai trò đối tác công nghệ chủ động

 Các diễn giả tại Phiên thảo luận

Từ các góc nhìn khác nhau, các chuyên gia cùng gặp nhau ở một nhận định: Trong kỷ nguyên công nghệ, năng lực cạnh tranh của một siêu đô thị không chỉ được quyết định bởi khả năng thu hút những tập đoàn lớn, mà còn nằm ở năng lực lựa chọn đối tác, chủ động đàm phán và chuyển hóa các quan hệ hợp tác thành giá trị bền vững cho địa phương.

Điều này càng có ý nghĩa đối với TP.Hồ Chí Minh trong hành trình hiện thực hóa mục tiêu trở thành một trong 50 đô thị thông minh hàng đầu thế giới vào năm 2030.

Các ý kiến tại Phiên thảo luận cho thấy, để tiến gần hơn tới mục tiêu này, Thành phố cần tiếp tục xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng kết nối hiệu quả giữa chính quyền, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu, nhà đầu tư và mạng lưới đối tác quốc tế.

Đồng thời, việc thúc đẩy ngoại giao công nghệ cần gắn với những ưu tiên phát triển cụ thể, từ nâng cao năng lực quản trị dữ liệu, bảo đảm chủ quyền số, phát triển hạ tầng AI, đến đào tạo nhân lực công nghệ cao và hình thành các doanh nghiệp công nghệ nội địa đủ sức cạnh tranh.

Theo TS. Sandy Chong, Trưởng bộ phận Dự án Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, Diễn đàn Kinh tế Thế giới, chia sẻ thay vì bắt đầu bằng những mục tiêu quá rộng, các đô thị có thể lựa chọn một vấn đề thực tiễn cần giải quyết, xác định đối tác phù hợp, cùng triển khai dự án thí điểm và từng bước mở rộng quy mô khi chứng minh được hiệu quả.

Đây cũng là hướng tiếp cận giúp chuyển các cam kết hợp tác từ những tuyên bố mang tính định hướng thành những kết quả có thể đo lường, tạo tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội.

Thông điệp xuyên suốt phiên thảo luận là ngoại giao công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi sự hợp tác giữa chính quyền đô thị, Chính phủ và các đối tác quốc tế được chuyển hóa thành năng lực phát triển tại chỗ.

Với vị thế là trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo lớn của Việt Nam, TP.Hồ Chí Minh có cơ hội không chỉ trở thành điểm đến của các dòng vốn công nghệ, mà còn từng bước khẳng định vai trò đối tác chủ động trong mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Từ thu hút đầu tư đến làm chủ công nghệ, từ kết nối quốc tế đến phát huy nội lực, ngoại giao công nghệ đang mở ra hướng tiếp cận mới để TP.Hồ Chí Minh chuyển hóa những quan hệ hợp tác thành động lực tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và kiến tạo một siêu đô thị phát triển bền vững trong tương lai.