Cần lộ trình rõ ràng trong chuyển đổi giao thông xanh

Tại Hội thảo "Kinh nghiệm quốc tế trong việc thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh" diễn ra ngày 17.3, TS. Phạm Sỹ Thành - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc (CESS) đã chia sẻ nghiên cứu về chuyển đổi giao thông đô thị Trung Quốc. Ông nhấn mạnh, điều cốt lõi không phải chuyển đổi ngay lập tức mà là xây dựng chính sách có lộ trình, đồng bộ và trọng tâm.

Ông Thành cho biết, điểm cốt lõi là cách Trung Quốc xây dựng hệ thống chính sách nhiều tầng, kết hợp giữa cải thiện phương tiện hiện hữu và phát triển phương tiện mới.

Từ những điểm cốt lõi đó, ông cho rằng, quá trình chuyển đổi nên đi theo mô hình "ba tầng nấc". Thứ nhất là nâng cao hiệu suất và giảm phát thải của xe động cơ đốt trong thông qua tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt. Thứ hai là thúc đẩy chuyển đổi sang xe năng lượng mới. Thứ ba là phát triển hệ thống giao thông thông minh, hướng tới mô hình dịch vụ di chuyển.

"Ít nhất phải triển khai hai lộ trình song song, không nên bỏ ngay xe xăng mà cần cải thiện dần trong khi thúc đẩy xe điện" - ông nói.

 Toàn cảnh Hội thảo “Kinh nghiệm quốc tế trong việc thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh“. Ảnh: Phương Anh

TS. Phạm Sỹ Thành nói thêm, một điểm then chốt là ban hành quy định cụ thể theo từng giai đoạn, kèm mốc thời gian rõ ràng. Ví dụ, Trung Quốc đặt thời hạn chuyển đổi đội xe trong khoảng 5 năm với một số nhóm phương tiện.

Song song, cần áp dụng tiêu chuẩn khí thải cao (tương đương mức 3 trở lên) đối với cả xe chở khách và xe tải diesel, kết hợp các biện pháp hạn chế phi tài chính như dán nhãn phương tiện, quy định lưu thông hay kiểm soát đỗ xe.

"Chính sách cần phân tầng đối tượng. Theo đó, xe công và xe dịch vụ đô thị nên được ưu tiên chuyển đổi 100% sang xe năng lượng mới sớm nhất.

Với xe cá nhân, cần định hướng lựa chọn công nghệ: ưu tiên xe điện thuần, xe pin nhiên liệu và hybrid; trong khi không khuyến khích các dòng hybrid cắm sạc nếu hiệu quả môi trường không rõ ràng" - ông nhận định.

Ngoài ra, TS. Phạm Sỹ Thành cho rằng, phạm vi áp dụng cũng cần linh hoạt theo không gian đô thị, xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch bị hạn chế từ khu vực trung tâm, trong khi xe điện được khuyến khích mở rộng từ vùng ven vào.

Ông nhấn mạnh cần đồng bộ giữa chính sách và hạ tầng. Việc chuyển đổi chỉ hiệu quả khi có hệ thống trạm sạc đầy đủ, tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất và quy hoạch dài hạn 15 - 20 năm.

"Đặc biệt, nguồn lực cần được phân bổ linh hoạt theo từng giai đoạn, tránh dàn trải. Trong đó, chính sách tài chính (trợ cấp, miễn thuế) phải đi cùng công cụ phi tài chính như quy chuẩn kỹ thuật, quy hoạch đô thị và cấp phép lưu thông" - ông nói.

Theo TS. Phạm Sỹ Thành, một chiến lược hiệu quả cần hội đủ 5 yếu tố: quy hoạch tổng thể quốc gia, lộ trình dài hạn, mục tiêu rõ ràng về giảm phát thải, sự sẵn sàng về nhận thức - tài chính - pháp lý - hạ tầng, và cuối cùng là lựa chọn đúng nhóm phương tiện ưu tiên.

Ở góc độ chính sách công nghiệp, bà Nguyễn Thị Xuân Thúy - Giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), chuyên gia tư vấn của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) - cho rằng, chuyển đổi giao thông xanh không thể tách rời khỏi chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô - xe máy trong nước.

Theo bà, kinh nghiệm từ Nhật Bản và Đức cho thấy, các quốc gia này rất thận trọng trong việc điện hóa hoàn toàn phương tiện nhằm bảo vệ năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp nội địa, vốn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế và tạo ra hàng triệu việc làm. Do đó, Việt Nam cần cân nhắc kỹ lưỡng để vừa thúc đẩy chuyển đổi xanh, vừa đảm bảo phát triển công nghiệp bền vững.

"Bên cạnh đó, mô hình của Singapore cho thấy hiệu quả của việc quản lý sử dụng phương tiện thông qua các giải pháp giao thông thông minh, thay vì chỉ tập trung vào hạn chế quyền sở hữu xe cá nhân. Cách tiếp cận này giúp tối ưu hóa việc sử dụng hạ tầng giao thông, giảm ùn tắc và hạn chế phát thải một cách hiệu quả" - bà Thúy chia sẻ.